Actie 2017   Een eeuw lang actief voor Hoorns erfgoed

Gevelkenmerken

De verdiepingen van houten huizen werden overstekend of overkragend gebouwd, om lagere geveldelen te beschermen tegen regenwater, om vloerruimte te winnen en vanwege het bouwtechnische gemak. Dit is nog te zien in de Kruisstraat en de Schoolsteeg.

De gevels van houten en stenen huizen werden 'op vlucht' (iets vooroverhellend) gebouwd om inwateren te voorkomen. Daarvan zijn nog vele voorbeelden te zien in Hoorn. Houten huizen hadden een driehoekige topgevel (puntgevel). Bij stenen huizen werd dat een tuitgevel. Veel stenen huizen in Holland en Vlaanderen kregen echter, zoals gezegd, al vroeg (vanaf 1400) een getrapte topgevel. Een trapgevel bestond uit een onderpui met grote vensteropeningen met luiken, een bovenpui met kruisvensters met kleine ruitjes en een trapvormige topgevel met vensters (venstertopgevel). De gevelbreedte was 3,5 à 5 meter. Horizontale water- of regenlijsten boven iedere verdieping dienden om de gevel te beschermen tegen inwateren, evenals de afdekking van de treden van de getrapte topgevel met natuurstenen plaatjes. Boven de vensters werden ontlastingsbogen gemetseld in de vorm van rond- of korfbogen. De trapgevel eindigde in een smal toppilastertje met daarop een makelaartje in de vorm van een vaas of mensen- of dierenfiguur.

Over- of uitkragende gevel in de Kruisstraat
Over- of uitkragende gevel in de Kruisstraat.

Janse (1993) vermeldt, dat het al in de vijftiende eeuw in Amsterdam gebruik was om in een gevel de baksteenlagen op regelmatige afstanden te onderbreken door een laag witte Belgische natuursteen (zgn. Gobertanger). Men noemt dat speklagen. In de tijd van de Hollandse Renaissance (1525-1665) deed men dat ook. De toepassing van horizontale water- of regenlijsten (zgn. plint) op gevels dateert ook uit de tijd van de Gotiek, evenals een horizontale lijst die iedere verdieping afsluit (zgn. puibalk met puilijst) en rond- en korfbogen boven de vensters. Dat zijn allemaal kenmerken die al in de Middeleeuwen bestonden in onze streken.